Çanakkale Alüvyon Zeminlerinde Palplanş ile Derin Kazı İksası

Çanakkale Palplanş · 28 Ekim 2026

Çanakkale şehir merkezinin önemli bir bölümü, Sarıçay'ın yüzyıllar boyunca taşıdığı malzemenin oluşturduğu düzlük üzerinde yer alır. Benzer alüvyon düzlükler; Biga, Ezine ve Bayramiç gibi ilçelerde de akarsuların çevresinde görülür. Alüvyon zeminler genellikle kum, silt, kil ve çakılın ardalanmasından oluşur ve bazı bölgelerde yeraltı suyu yüzeye oldukça yakındır. Bu koşullarda bodrumlu bir bina, otopark ya da teknik hacim için derin kazı yapmak, iyi planlanmış bir iksa sistemi gerektirir. Çanakkale iksa işlerinde palplanş, bu tür zeminlerde sık kullanılan çözümlerden biridir.

Alüvyon zeminin kazıda yarattığı riskler

• Kazı duvarının göçmesi: Kum ve siltli tabakalar desteksiz bırakıldığında kısa sürede kayabilir.
• Su girişi: Yeraltı suyunun yüksek olduğu sahalarda kazı tabanına ve yanlarından su gelir.
• Taban kabarması ve kaynama: Su basıncı, kazı tabanındaki ince kumu yukarı taşıyabilir.
• Komşu yapılarda oturma: Kontrolsüz pompaj ya da iksa deformasyonu çevredeki zeminin oturmasına yol açabilir.
• Deprem etkisi: Gevşek ve suya doygun kumlu tabakalarda deprem sırasında sıvılaşma riski değerlendirilmelidir.

Bu risklerin hepsi zemin etüdünde ortaya konur ve iksa projesi bunlara göre hazırlanır. Uygulayıcı olarak bizim için zemin etüdü, sahaya çıkmadan önce okunması gereken en önemli belgedir.

Palplanş iksa neden uygun bir seçenek?

Alüvyon zeminlerde palplanş iksanın öne çıkan avantajları şunlardır:

• Kum ve silt ağırlıklı tabakalarda vibrasyonlu çakım genellikle hızlı ilerler.
• Kilitli perde, su geçişini önemli ölçüde azaltarak pompaj ihtiyacını düşürür.
• Perde, geçirimsiz bir kil tabakasına kadar indirilebilirse kazıya giren su belirgin şekilde azalır.
• İş bitince palplanşlar sökülebilir, bu da geçici iksa maliyetini azaltır.
• İnce kesiti sayesinde dar parsellerde kullanılabilir alanı korur.

İksa sistemi nasıl şekillenir?

Konsol palplanş

Sığ kazılarda palplanş, herhangi bir destek olmadan zemine gömülü kısmıyla ayakta durabilir. Bu sisteme konsol iksa denir. Ancak kazı derinliği arttıkça perdenin tepesindeki yer değiştirme büyür ve gereken gömme boyu hızla artar.

Destekli ya da ankrajlı palplanş

Daha derin kazılarda perde bir ya da birkaç kademede desteklenir. Destek; kazının içinden karşı perdeye uzanan çelik borular (yatay destek), eğik payandalar ya da zemine yapılan ankrajlarla sağlanabilir. Perdenin önüne yatay olarak bağlanan kuşak kirişleri, yükü desteklere aktarır. Komşu parsellerin altına ankraj yapılması çoğu zaman izin gerektirdiğinden, şehir içinde iç destek daha sık tercih edilebilir.

Kazı aşamaları

Destekli sistemlerde kazı kademeli olarak yapılır. Her kademede önce belirli bir kota kadar kazılır, ardından o seviyedeki kuşak ve destek yerleştirilir, sonra bir sonraki kademeye geçilir. Bu sıranın atlanması, perdenin projede öngörülmeyen bir yükle karşılaşması anlamına gelir ve ciddi riskler doğurur.

Yeraltı suyu yönetimi

Alüvyon zeminlerde derin kazının başarısı büyük ölçüde suyun doğru yönetilmesine bağlıdır. Perde ile kazı içine giren su azaltılır, kalan su ise kazı içindeki çukurlardan ya da kuyulardan pompalanır. Pompaj kapasitesi ve süresi proje mühendisiyle birlikte belirlenmelidir. Çevrede eski ya da yüzeysel temelli yapılar varsa, kazı dışındaki su seviyesinin düşmesi bu yapılarda oturmaya neden olabileceğinden su seviyesi izlenmelidir. Su tutucu perde konusunda ayrıntılı bilgi için su tutucu perde hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Komşu yapılar ve izleme

Şehir merkezinde bir bodrum kazısı çoğu zaman komşu binalara birkaç metre mesafede yapılır. Bu durumda şu önlemler önerilir:

1. İşe başlamadan önce komşu yapıların mevcut durum tespiti yapılır.
2. Perde tepesine ve komşu yapılara ölçüm noktaları yerleştirilir.
3. Kazı süresince yer değiştirmeler düzenli olarak ölçülür.
4. Önceden belirlenen uyarı seviyelerine ulaşılırsa kazı durdurulup proje sahibiyle değerlendirme yapılır.
5. Titreşime duyarlı yapılar yakınında çakım yöntemi buna göre seçilir.

Deprem bölgesi olduğunu unutmamak

Çanakkale, Kuzey Anadolu Fay Zonu'nun etkilediği deprem açısından aktif bir bölgede yer alır. Geçici iksa sistemlerinin de kazı süresince olası bir depreme karşı güvenli kalması gerekir. Özellikle gevşek, suya doygun kumlu tabakalarda sıvılaşma riski zemin etüdünde değerlendirilmeli ve iksa projesi bu bilgiyi dikkate almalıdır. Bu konuyu deprem bölgesinde iksa yazımızda daha ayrıntılı anlattık.

Sık yapılan hatalar

• Zemin etüdü olmadan, komşu parseldeki deneyime dayanarak iksa boyu belirlemek
• Kazıyı destek yerleştirilmeden bir sonraki kademeye indirmek
• Pompajı izlemeden, kazı dışındaki su seviyesini dikkate almadan çalıştırmak
• Kazı kenarına ağır malzeme ya da makine yığmak
• Hava koşulları nedeniyle kazının uzun süre açık beklemesini plansız bırakmak

Saha düzeni ve makine erişimi

Şehir merkezindeki bir parselde palplanş çakmak, yalnızca zemine değil, sahanın fiziksel düzenine de bağlıdır. Makinenin perde hattı boyunca hareket edebileceği bir çalışma şeridi, palplanşların indirileceği ve stoklanacağı bir alan ve kamyonların sahaya girip çıkabileceği bir güzergâh gerekir. Dar sokaklarda bu düzen, trafik ve yaya güvenliğiyle birlikte planlanmalıdır. Ekskavatöre takılan vibro çakıcılar, bu tür sahalarda büyük vinçli sistemlere göre daha esnek bir çalışma imkânı sunar.

Perde hattının hemen yanındaki zemin üst kotu da önemlidir. Yumuşak bir dolgu üzerinde çalışan ağır bir makine, hem kendi güvenliği hem de perdeye ek yük getirmesi açısından risk oluşturabilir. Gerekirse makine yolu için geçici bir sıkıştırılmış dolgu ya da çalışma platformu hazırlanır.

Sonuç

Çanakkale'nin alüvyon zeminlerinde derin kazı yapmak, doğru planlandığında güvenle yapılabilecek bir iştir. Zemin etüdü, statik proje, uygun palplanş profili, kademeli kazı ve su yönetimi bir arada düşünülmelidir. Projeniz için derin kazı iksası hizmetimizi inceleyebilir ya da bize ulaşarak saha keşfi isteyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular